# Sesle ilgili on fikir

Ses nedir diye hiç düşünmeden çalabilir ya da söyleyebilirsiniz: enstrüman ve oda bunu sizin yerinize halleder. Bir stüdyoda ise hem enstrüman, hem oda, hem de mühendis sizsinizdir; eskiden sizin yerinize verilen birkaç karar artık sizin olur. Bu on fikir, bunları vermek için ihtiyacınız olan her şey. Hiçbiri fizik değildir; her biri duyabileceğiniz bir örnekle gelir.

Bunları bir kez sırayla okuyun. Sonrasında, bu fikirlerden birine dokunan Flesance'taki her denetimin kılavuz sayfası buraya geri bağlanır.

## Perde frekanstır {#pitch}

Bir ses, havanın ileri geri hareket etmesidir. Bu hareketin saniyede kaç kez olduğu onun **frekans**ıdır; **hertz (Hz)** ile ölçülür ve biz frekansı perde olarak duyarız: yavaş alçak, hızlı tiz. Bir oktav yukarı çıkmak sayıyı ikiye katlar; bu yüzden orta C'nin altındaki A 220 Hz, üstündeki 440 Hz, sonrakisi 880 Hz'dir. İşitme, hissedilen bir uğultu olan yaklaşık 20 Hz'den, en hafif tıslama olan yaklaşık 20.000 Hz'e (20 kHz) kadar uzanır.

<AudioSet title="Aynı nota üç oktavda" :examples="[['idea-pitch-low', 'A, 110 Hz'], ['idea-pitch-middle', 'A, 220 Hz'], ['idea-pitch-high', 'A, 440 Hz']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: [nota düzenleyicinin](/manual/note-editor#add-note) piyano tuşları perdedir ve Hz ile işaretlenmiş her denetim, örneğin [bir EQ bandının frekansı](/manual/equaliser#eq-frequency), bu aynı ölçekte bir yerdir.

## Ses şiddetinin bir tavanı vardır {#loudness}

Ses şiddeti **desibel (dB)** ile ölçülür. Bilgisayarda ölçek, beklediğinizin tersidir: 0 dB bir dosyanın tutabileceği en yüksek seviyedir; diğer her şey ondan aşağıda negatif bir sayıdır. 0 dB'nin üzerine itilen her şeyin tepesi düz biçimde kesilir; buna **kırpma** denir ve çatırtı gibi duyulur. En yüksek anınız ile 0 dB arasında bıraktığınız boşluk **headroom**'dur ve biraz bırakmak bir şeye mal olmaz.

<AudioSet title="Headroom" hint="İkisi de aynı yüksekliğte çalınır; bu yüzden duyduğunuz, seviye değil zarardır." :examples="[['idea-headroom-clean', 'Headroom ile'], ['idea-headroom-clipped', 'Tavanın üstüne itilmiş']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: şarkı kırpıldığında [ana kanal](/manual/mixer#master) ölçerinin tepe işareti kırmızıya döner, [ses seviyesi](/manual/mixer#volume) fader'ları dB ile işaretlidir ve [Limiter](/manual/limiter), bir şarkıyı kırpmadan daha yüksek yapan cihazdır.

## Tını, dalganın biçimidir {#timbre}

Aynı notayı aynı yükseklikte çalan iki enstrüman yine de farklı duyulur. Bu fark **tını**dır, yani sesin rengi; ileri geri hareketin biçiminden gelir. Düzgün, yuvarlak bir dalga saf ve yumuşak; keskin köşeleri olan bir dalga parlak ve vızıltılı duyulur.

<AudioSet title="Bir cümle, dört dalga biçimi" :examples="[['waveform-sine', 'Sinüs: yuvarlak'], ['waveform-triangle', 'Üçgen: yumuşak'], ['waveform-square', 'Kare: içi boş'], ['waveform-saw', 'Testere: parlak']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: synth'in [**Shape**](/manual/instruments#waveform) düğmesi dalgayı seçer ve [Drive](/manual/drive), dalgayı daha parlak ve daha pürüzlü hâle getirecek biçimde büker.

## Bir nota birçok tondur {#harmonics}

Neredeyse her ses, saf tonların bir yığınıdır: adlandırdığınız perde, temel (fundamental) denir; onun üstünde frekansının iki, üç, dört katında daha sessiz olanlar vardır, **harmonik** ya da üst tonlar denir. Bir flüt az sayıda, bir testere dalgası ise hepsini taşır; tını bu karışımdan oluşur. Bu yüzden bir basın "tiz" kısmını açmak onu daha parlak yapar, ama perdesini yükseltmeden: yani onun perdesini değil, harmoniklerini açarsınız.

<AudioSet title="Harmonikler" hint="Üçüncü örnekte yavaşça açılan bir filtre, tek bir tutulan notanın üst tonlarını birbiri ardınca duyurur." :examples="[['idea-harmonics-pure', 'Tek saf ton'], ['idea-harmonics-rich', 'Aynı nota, bütün harmonikleriyle'], ['idea-harmonics-sweep', 'Harmonikler, birer birer']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: synth'in [cutoff](/manual/instruments#cutoff) düğmesi harmonikleri üstten aşağıya doğru çıkarır, bir [EQ](/manual/equaliser) ise bunların gruplarını yukarı ya da aşağı çevirir.

## Sesin zamanda bir biçimi vardır {#time}

Bir sesin nasıl başlayıp bittiği, rengi kadar önemlidir. Bir davul hemen başlar ve çabucak söner; yaylı bir tel yavaşça yükselir ve uzar. Başlangıca **atak**, sönmeye ise **düşüş** ya da **bırakma** denir. Hızlı bir atak vurmalı ve yakın duyulur; yavaş bir atak yumuşak ve uzak.

<AudioSet title="Aynı akorlar, hızlı ve yavaş bir başlangıçla" :examples="[['attack-short', 'Hızlı atak'], ['attack-long', 'Yavaş atak']]" />

<AudioSet title="Aynı davullar, kısa ve uzun" :examples="[['drums-decay-short', 'Kısa düşüş'], ['drums-decay-long', 'Uzun düşüş']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: synth'in [attack](/manual/instruments#attack) ve [release](/manual/instruments#release) değerleri bir enstrümanın bu biçimini belirler; bir [Compressor](/manual/compressor#compressor-attack) ya da bir [Gate](/manual/gate) cihazının attack ve release değerleri ise bu cihazların ona ne kadar hızlı tepki vereceğini belirler.

## İki hoparlör bir sahne kurar {#stereo}

İki hoparlör ya da kulaklıkla, her iki tarafta eşit yükseklikte olan bir ses ortadan geliyormuş gibi görünür; bir tarafta daha yüksek olan ses o tarafa aitmiş gibi gelir. Bu yerleşime **panorama** denir. Sol ve sağ arasında az farklı olan bir ses geniş duyulur; ikisi de tamamen aynı olan ise **mono**'dur, ortada bir noktadır. Bunlar için kulaklık kullanın.

<AudioSet title="Aynı akorların iki kaydı" :examples="[['idea-stereo-centre', 'Her ikisi ortada'], ['idea-stereo-wide', 'Her biri bir yanda']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: her parçanın [pan](/manual/mixer#pan) düğmesi ve Utility içindeki [Width](/manual/utility#utility-width).

## Yankı ve yankılanma odanın kendisidir {#space}

Bir odadaki ses size birkaç kez ulaşır: doğrudan, sonra duvarlardan sekerek. Tek ve net bir tekrar bir **yankı**dır (echo). Birbirine o kadar yakın olan ve ayırt edilemeyecek kadar çok tekrar, **yankılanma**dır (reverberation), yani odanın kendi sesi. İkisi de olmadan kaydedilen ses **kuru** (dry) denir ve kafanızın içindeymiş gibi duyulur; biraz mekân eklemek onu bir yere koyar.

<AudioSet title="Aynı notalar; kuru, yankılı ve bir salonda" :examples="[['idea-space-dry', 'Kuru'], ['idea-space-echo', 'Yankı'], ['idea-space-reverb', 'Salon']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: [Delay](/manual/delay) şarkıyla uyumlu yankılar yapar, [Reverb](/manual/reverb) ise odalar.

## Dinamik: sessizle yüksek arasındaki mesafe {#dynamics}

Bir partinin en sessiz ile en yüksek anları arasındaki fark, **dinamik** olarak adlandırılır. Fazla olursa sessiz notalar diğer enstrümanların arkasında kaybolur, yüksek olanlar ise fırlar. Bir **kompresör** yüksek anları otomatik olarak kısar; bundan sonra bütün parti yükseltilebilir: sessiz notalar öne gelir ve hiçbiri fırlamaz.

<AudioSet title="Dengesiz çalınan bir çizgi" hint="İkisi de aynı genel seviyede: sessiz notalara kulak verin." :examples="[['idea-dynamics-uneven', 'Çalındığı hâliyle'], ['idea-dynamics-even', 'Dengelenmiş']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: [velocity](/manual/note-editor#velocity) her notanın ne kadar sert çalındığıdır ve [Compressor](/manual/compressor) bir partiyi dengeler.

## İki ses aynı yer için yarışabilir {#masking}

İki enstrüman aynı frekans aralığında yoğun çalıştığında, kulak onları birbirinden ayıramaz: her biri ötekini gizler ve miks, hiçbiri fazla yüksek olmasa bile bulanık duyulur. Çare nadiren fader'dır. Her birine kendi aralığını vermektir; çoğu zaman birinden, ötekinin ihtiyaç duyduğu şeyi çıkararak.

<AudioSet title="Bir bas ve alçak bir pad" :examples="[['idea-masking-fight', 'İkisi de alçak aralıkta'], ['idea-masking-carved', 'Pad’in alt kısmı çıkarılmış']]" />

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: bu iş için araç [EQ](/manual/equaliser)'dir; [Ducker](/manual/ducker) aynı kavgayı frekans yerine zamanda çözer; [pan](/manual/mixer#pan) ise partileri konuma göre ayırır.

## Yayın için ses şiddeti {#streaming}

Yayın hizmetleri, bütün bir şarkının ne kadar yüksek olduğunu **LUFS** adlı bir birimle ölçer ve yüksek şarkıları kısarak her şeyin yaklaşık aynı seviyede çalmasını sağlar; yaklaşık −14 LUFS civarında. Bu yüzden bir şarkıyı olabildiğince yükseğe itmek dinleyici için onu daha yüksek yapmaz. Yalnızca düzleştirir: davullar vuruş gücünü kaybeder, sonra hizmet sonucu zaten kısar.

<AudioSet title="Bir şarkının iki masteri" hint="Bunlar gerçek seviyelerinde. Üçüncüsü ise hizmete birinci verildiğinde çaldığı şeydir." :examples="[['idea-streaming-loud', 'Olabildiğince yükseğe itilmiş'], ['idea-streaming-dynamic', 'Dokunulmadan −14 LUFS’te bırakılmış'], ['idea-streaming-loud-turned-down', 'Yüksek olan, hizmet tarafından kısılmış']]" />

İkinci ve üçüncüyü karşılaştırın: eşit derecede yüksekler, ama itilmemiş olan daha fazla canlılık taşır.

Flesance'ta bunu şöyle görürsünüz: [Ölçerler ve loudness](/manual/meters#meters-streaming) sayıyı gösterir, [Limiter](/manual/limiter) ise bir şarkının son ses şiddetinin ayarlandığı yerdir.